|
KAFKASYA'DA YAŞAYAN TÜRK TOPLULUKLARI
Kumuk Türkleri
Kafkasya'yı vatan edinen Türkler arasında nüfus
bakımından Azerbaycan Türklerinden sonra ikinci
sırayı alan "Kumuk" Türkleridir. Kumuklar
özellikle Dağıstan Cumhuriyeti'nin tarihte "Kumukiye",
"Türk Şahvallığı" olarak bilinen doğu bölgesinde
yaşamaktadırlar. Bölgenin toplam yüz ölçümü
12.000 km^den fazladır. Ayrıca Mahaçkale, Buynak,
İzberbaş, Kaykent, Kaytak, Kızılyurt, Hasanyurt,
Babayurt, Kızılyar gibi şehirlerde Kumuklar
yerleşik olarak yaşamaktadır.
82 yılında yapılan nüfus sayımına göre,
Kumukların sayısı 300.000'in üzerindedir. Bunun
dışında dünyada 500.000'den fazla Kumuk
yaşamaktadır. Türkiye'de ise 13 Kumuk köyü
bulunmaktadır.
1944 yılında Stalin'in gazabından Kumuklar da
kurtulamamış, Kumuk lehçesinde eğitim veren
okullar, bütün millî kuruluşlar kapatılmıştır.
Sovyet döneminde 1920-1953 yılları arasında
millî benliğe sahip çıkan aydınlar yok edilmiş,
1964-1980 dönemlerinde ise sürgün, görevden alma
ve hapis cezalarına çarptırılmışlardır.
Bütün bu olaylar Kumuk Türklerinin mücadele
hızını kesmemiş, Kumuk halkı 1989-1993 yılları
arasındaki dönemde toplumsal-siyasal hareketin
en etkili kuruluşlarından biri olan Kumuk Halk
Hareketi "Tenglik"i Dağıstan'da kurmuştur.
Son zamanlarda Kumuk Halk Hareketi liderinin
olumsuz tutumu üzerine "Kumuk Toplumunun Sürgün
Edilen Dağıstan Ahalisini Savunma Komitesi-ANCİ"
ile aralarında sürtüşmeler meydana gelmektedir.
Dağıstan Parlâmentosunda 16 Kumuk milletvekili
bulunmaktadır. Başbakan yardımcısı Kumuk Türkü
olup, Dağıstan Cumhuriyeti'nde etkisiz
görülmektedirler.
Nogaylar
Türklerin en tanınmış boylarındandır. 1391
yılında devlet kuran Nogaylar 600 yıl bölgede
hüküm sürmüşlerdir. Rus işgali ile birlikte 300
bin Nogay Türkiye'ye göç etmiştir. Büyük kısmı
Kafkasya'da Kuzey Dağıstan, Volga nehri güney
boyları, Stavropolsk vilâyeti ile Karaçay-Çerkes
Cumhuriyetinde yaşamaktadırlar. Kırım ve
Romanya'da da Nogaylar bulunmaktadır. Nüfusu
100.000'in üzerinde olup Müslümandırlar.
Siyasî kavim adı olan Nogay adı Cengiz Han'ın
torunu Nogay Han'dan gelmektedir. Büyükçe bir
Türk topluluğu bu ad altında toplanmıştır. Terek
havzasında yaşayanlara Ak Nogay denmektedir.
Geniş bir alana yayılan Nogaylar, Dağıstan ve
Rusya Federasyonunda birçok birlik kurmuşlardır.
Dağıstan'da Balbek HACIBAYRAMOĞLU'nun başında
olduğu Nogay Halk Hareketi "BİRLİK" bağımsızlık
yanlısı mücadelesini sürdürürken, Rusya
Federasyonu Arkonon'daki "Nogay Millî Kültür
Cemaati" de Mahmut ABDURRAHMANOVİÇ liderliğinde
faaliyetlerini sürdürmektedir.
Kafkas Türkmenleri
Stavropol Türkmenleri de denilen bu Türk
topluluğu XVIII'nci yüzyılda Türkmenlerden
ayrılıp Kafkasya'ya yerleşmişlerdir.
Kuzey Kafkasya'da Stavropol-Ordzhonikidze
şehirleri arasında yaşamaktadırlar. Nüfusları 15
binin üzerinde olduğu tahmin edilmektedir.
Derbent Türkmenleri
Dağıstan Cumhuriyeti'nde yaşayan Azerbaycan
Türk'üne verilen isimdir. Nüfusları 70 bin
civarındadır.
Karapapaklar
Ermenistan, Güney Azerbaycan ve Türkiye'nin
Kars-lğdır bölgesinde yaşamaktadırlar. 1926
yılında 6.000 nüfusa sahip olan Karapapahların
bugün 50 binin üzerinde oldukları tahmin
edilmektedir.
|
